Politie etnisch profileren en cultuur binnen de politie

Wat wel helder is, is dát er in Nederland etnisch geprofileerd wordt. Dat weten we door Europese cijfers, maar ook door onderzoek in Nederland en doordat de politie dat zelf toegeeft (en veroordeelt). Daarnaast delen veel mensen hun ervaringen: op sociale media, in documentaires zoals Verdacht en in de vorm van klachten. Discriminatie en etnisch profileren is een belangrijk maatschappelijk thema. Dat is ook logisch, want het gaat hier over fundamentele rechten. Het recht om net zo behandeld te worden als ieder ander. In het afgelopen jaar hebben we gezien dat dit thema ook in Nederland leeft. De toeslagenaffaire bij de Belastingdienst, voetballers die zich expliciet uitspraken tegen racisme en de Black Lives Matterbeweging zijn hier voorbeelden van. Dat we geen harde cijfers hebben over etnisch profileren in Nederland, kan en mag geen reden zijn om dit onderwerp niet de aandacht te geven die het verdient.

Over discriminatie kwamen in 2019 nog 77 klachten binnen, vorig jaar waren dit er 111. De klachten over etnisch profileren zijn volgens de politiecijfers toegenomen van 64 in 2019 tot 127 vorig jaar. Het totaal aantal klachten over etnisch profileren en discriminatie ligt iets lager dan de optelsom van die twee apart. Dit komt doordat in een aantal gevallen zowel een klacht over discriminatie als gelijktijdig over etnisch profileren is ingediend.

Van de 225 ontvangen klachten zijn er op 7 mei 2021 217 klachten afgehandeld, waarvan 188 in de eerste fase. In deze eerste fase van klachtbehandeling zijn er gesprekken met klager en beklaagden en is er vaak een bemiddelingsgesprek. Als het niet lukt om er op deze wijze met een klager uit te komen, kan een klacht op verzoek van de klager worden voorgelegd aan een onafhankelijke klachtencommissie (tweede fase). Dat gebeurde met 9 klachten. Alle adviezen van de klachtencommissie zijn door de betrokken politiechefs overgenomen. 1 klacht werd als gegrond beoordeeld, 7 klachten als ongegrond, en 1 klacht is alsnog bemiddeld tijdens de hoorzitting van de klachtencommissie. De overige klachten zijn nog in behandeling.

Cultuur binnen de politie

Volgens Paraat gaan jaarlijks tientallen agenten zich te buiten aan racisme, en maken honderden agenten ‘grappen’ die niet leuk meer zijn. Volgens de regels moeten racistische agenten direct ontslagen worden. In de praktijk is dat nog nooit voorgekomen. Meestal worden hun slachtoffers gewoon overgeplaatst. Allochtone agenten voelen zich ook aangesproken wanneer hun autochtone collega’s over migranten praten alsof het allemaal criminelen zijn. Marokkaanse jongens worden in Amsterdam standaard NAF-fers (Noord-Afrikanen) genoemd en in Rotterdam NATOS (Noord-Afrikaanse Teringlijers Op Sportschoenen).

BLM
Dat het aantal klachten bij de politie vorig jaar is gestegen, komt mogelijk door alle aandacht voor de Black Lives Matter-beweging, zeg Thea Visser, lid eenheidsleiding Midden-Nederland en landelijk verantwoordelijk voor professioneel controleren. ‘Het heeft mensen bewuster gemaakt en mensen ervaren meer ruimte om zich te uiten. Misschien wordt er ook een grotere gezamenlijke verantwoordelijkheid gevoeld om misstanden aan de kaak te stellen. Etnisch profileren staat haaks op professioneel politiewerk. Klachten nemen we serieus en daar willen we van leren. Mensen moeten nooit het gevoel hebben dat hun etniciteit een rol speelt, nooit. En als ze dat gevoel toch hebben, dan moeten we dit goed met elkaar bespreken, horen hoe de ervaringen zijn en uitleggen hoe we werken. In de bejegening van mensen en in het serieus nemen van klachten kunnen we het verschil maken. Daar hebben we stappen in gezet en daar werken we aan.’

Waarom klagen burgers niet?

Veel burgers die etnisch profileren ervaren dienen geen klacht in. Waarom doen zij dat niet? Dat bespreken we in deze paragraaf. De grote meerderheid klaagt niet Etnisch profileren heeft grote gevolgen, zo bleek uit het vorige hoofdstuk. Toch lijken hierover weinig klachten bij de overheid te worden ingediend. In ons meldpunt hebben wij burgers gevraagd of zij na hun ervaring(en) met etnisch profileren een klacht hebben ingediend. Maar liefst driekwart van de respondenten die etnisch profileren hebben ervaren, blijkt nog nooit een klacht te hebben ingediend. Hieruit kun je concluderen dat het aantal klachten dat de overheid over etnisch profileren ontvangt, dus geen indicatie is van hoe vaak mensen dit ervaren. En hoeveel mensen dus met negatieve gevoelens over (hun contact met) de overheid rondlopen. Blijkbaar is het slechts een kleine groep die na een ervaring met etnisch profileren besluit om een klacht in te dienen. Wat is daarvan de reden? ‘Klagen heeft geen zin’ Van de burgers die niet klaagden of ervoor kozen niet nogmaals te klagen, gaven veruit de meesten daarvoor als reden dat een klacht indienen geen zin heeft. Bijna driekwart van de respondenten (72%) koos dit antwoord. Hiernaast gaf een substantieel deel van de respondenten aan niet te weten dat het mogelijk was om een klacht in te dienen, of daar niet aan te hebben gedacht. Dit antwoord is door iets meer dan een kwart (26%) gekozen.